Afty to niewielkie, ale bardzo dokuczliwe zmiany, które mogą pojawiać się na różnych częściach błony śluzowej jamy ustnej. Często rozwijają się w następstwie drobnych urazów mechanicznych, choć ich powstawaniu mogą sprzyjać również inne czynniki, takie jak stres, niedobory składników odżywczych czy indywidualne predyspozycje. Chociaż mogą ustąpić samoistnie, to towarzyszący im ból i pieczenie znacznie utrudniają jedzenie, picie, a nawet mówienie. W poniższym artykule omawiamy przyczyny aft oraz metody, które pomagają szybko złagodzić dolegliwości i przyspieszyć regenerację śluzówki.
Czym są i skąd się biorą afty? Najczęstsze przyczyny
Afty przyjmują postać niewielkich nadżerek lub owrzodzeń błony śluzowej jamy ustnej. Najczęściej mają owalny lub okrągły kształt, jaśniejszy środek i zaczerwienioną obwódkę. Mogą pojawić się na języku, wewnętrznej stronie policzków, wargach lub podniebieniu. Ranie takiej towarzyszy lokalny stan zapalny, a intensywność dolegliwości zależy m.in. od głębokości ubytku w tkance. Zwykle jednak podrażniony obszar jest szczególnie wrażliwy na dotyk, zmianę temperatury, bakterie i resztki jedzenia. Spożywanie posiłków, chłodne i gorące napoje, jak również delikatny dotyk palcem lub szczoteczką mogą odpowiadać za dokuczliwy ból.
Przyczyny powstawania aft nie zawsze są jednoznaczne. U wielu osób pojawiają się one sporadycznie, w wyniku drobnego urazu, natomiast u niektórych często nawracają. Za czynniki sprzyjające takim zmianom uznaje się zwłaszcza:
- przypadkowe przygryzienia policzka, języka lub wargi;
- podrażnienia błony śluzowej przez aparat ortodontyczny lub protezę;
- urazy spowodowane spożywaniem bardzo twardych lub ostrych pokarmów;
- nieprawidłową higienę jamy ustnej;
- obniżoną odporność;
- przewlekły stres i przemęczenie;
- niedobory witamin i minerałów, zwłaszcza witamin z grupy B i żelaza;
- indywidualne predyspozycje do nawracających aft.
Warto pamiętać, że afty nie są zmianami zakaźnymi. Nie można się nimi zarazić od drugiej osoby. Choć afty zwykle goją się samoistnie i rzadko ulegają nadkażeniu, utrzymywanie prawidłowej higieny jamy ustnej sprzyja prawidłowemu przebiegowi gojenia oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia powikłań.
Jak szybko uśmierzyć ból i przyspieszyć gojenie aft?
Stosowanie odpowiednich produktów, dostępnych w aptekach, może znacznie ograniczyć ból i stworzyć lepsze warunki do regeneracji śluzówki. Szybką ulgę przynoszą środki przeznaczone do stosowania miejscowego w jamie ustnej. Wybierając lek na afty warto zwrócić uwagę na jego wielokierunkowe działanie i formę jego aplikacji.
W przypadku aft duże znaczenie ma działanie miejscowo znieczulające. Może wynikać ono m.in. z zawartości benzokainy i składników chłodzących. W redukcji bólu pomaga także warstwa tworząca barierę chroniącą tkanki przed czynnikami zewnętrznymi. Ograniczenie dalszego drażnienia zmiany dzięki takiej powłoce jednocześnie łagodzi dolegliwości bólowe i sprzyja regeneracji śluzówki.
Środki na afty dostępne są w różnych formach, m.in. płynów do pędzlowania i sprayów z aplikatorem. Jeśli zmiana jest bardzo bolesna, unikanie konieczności jej dotykania palcem ogranicza dyskomfort. Takie rozwiązanie ułatwia też dotarcie do aft znajdujących się w miejscach, gdzie tradycyjna aplikacja bywa utrudniona.
Przykładem preparatu stosowanego w aftach jest Dentosept A. Jest to produkt leczniczy przeznaczony do stosowania w stanach zapalnych jamy ustnej i dziąseł oraz w aftach. Dzięki zawartości składników pochodzenia roślinnego wykazuje działanie przeciwzapalne, odkażające, przeciwbakteryjne i ściągające, a obecność benzokainy zapewnia miejscowe działanie znieczulające.
Jak zmniejszyć ból przy afcie dzięki zmianie nawyków? Unikanie czynników drażniących
Afta to niewielka rana, ale zlokalizowana w wyjątkowo wrażliwym miejscu. W obrębie błony śluzowej policzków i języka znajduje się bardzo dużo zakończeń nerwowych odpowiedzialnych za odbieranie bodźców. Gdy powstaje ubytek w tkance, zakończenia te stają się podatne na działanie czynników zewnętrznych.
Jednocześnie jama ustna praktycznie cały czas pozostaje aktywna. Jedzenie, picie czy nawet mówienie generują ruchy języka i przez to stałe drażnienie afty. Dyskomfort może wynikać również z samego kontaktu z pokarmami, śliną czy środkami do higieny jamy ustnej. Aby uśmierzyć ból warto więc:
- przez kilka dni wybierać wyłącznie miękkie pokarmy;
- pić napoje o temperaturze pokojowej;
- unikać ostrych przypraw oraz kwaśnych produktów, które mogą dodatkowo podrażniać zmianę;
- stosować bardzo miękką szczoteczkę;
- nie dotykać zmiany językiem i palcami.
W większości przypadków odpowiednia higiena, unikanie czynników drażniących i stosowanie właściwie dobranych preparatów miejscowych pozwala skutecznie ograniczyć ból. Jeśli jednak afta nie ustępuje, jest mnoga lub często nawraca, należy skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu lub stomatologiem.
Dentosept A, płyn do stosowania w jamie ustnej. Wskazania: Produkt leczniczy stosowany tradycyjnie, którego skuteczność w wymienionych wskazaniach opiera się wyłącznie na długim okresie stosowania i doświadczeniu. Lek stosowany tradycyjnie w: stanach zapalnych jamy ustnej i dziąseł, aftach, odleżynach jamy ustnej (po protezach zębowych), pomocniczo w parodontozie. Podmiot odpowiedzialny: Phytopharm Klęka S.A., Klęka 1, 63-040 Nowe Miasto nad Wartą, Polska. DAA/07/2026/11
Materiał powstał we współpracy z marką Dentosept, Phytopharm Klęka S.A.
