Przy doborze odpowiedniego obuwia dla dziecka należy uwzględnić anatomię, biomechanikę oraz funkcje stopy. Zbudowana jest ona z 26 kości podzielonych na stęp, śródstopie oraz paliczki (kości palców stopy).

Kości stopy tworzą liczne stawy, których stabilność jest utrzymywana dzięki obecności więzadeł, torebek stawowych oraz mięśni. Aby stopa mogła rosnąć w prawidłowy sposób, buty dziecka muszą spełniać konkretne wymogi, być wygodne i nie szkodzić nauce chodzenia.
W przypadku prawidłowej budowy anatomicznej oraz poprawnego działania układu mięśniowo-nerwowego, w każdym ze stawów stopy zachodzi określony ruch w uwarunkowanym dla niego zakresie. Dzięki temu możliwe jest prawidłowe spełnianie wszystkich funkcji stopy, takich jak: prawidłowy chód z odpowiednią propulsją, czyli przetoczeniem stopy, amortyzacja sił działających od podłoża, obniżenie środka ciężkości w trakcie chodu, co zmniejsza wydatek energetyczny związany z utrzymaniem pozycji stojącej oraz sił działających na pozostałe stawy.

Najczęstsze wady stóp

U zdrowych dzieci w wieku przedszkolnym coraz częściej można zaobserwować wady stóp. Do najczęściej spotykanych zaliczamy:
– stopę płaską (płaskostopie), w której dochodzi do obniżenia łuku (sklepienia) podłużnego stopy oraz ustawieniu w nawróceniu (ruch nawrócenia polega na uniesieniu brzegu bocznego stopy) kości w obrębie stępu;
– stopę płasko-koślawą, w której dodatkowo oprócz płaskostopia zauważalne jest skręcenie na zewnątrz kości piętowej oraz oparcie stopy wzdłuż łuku przyśrodkowego;
– stopę wydrążoną, czyli o uniesionym łuku podłużnym stopy, za czym idzie skrócenie odległości między guzem piętowym a kośćmi śródstopia.

Wady stóp mogą być spowodowane wieloma czynnikami, jak: asymetria ciała, nieprawidłowe napięcie mięśniowe, zaburzona biomechanika, brak aktywności fizycznej, otyłość.

Cechy dobrze dobranego obuwia

Dobór prawidłowego obuwia jest ważny zarówno w przypadku prawidłowo ukształtowanej stopy, jak i występowania jej wad. Żeby buty spełniały swoją rolę i umożliwiały stopie wykonywanie prawidłowo funkcji, muszą posiadać pewne cechy:
– obuwie powinno mieć elastyczną podeszwę – dzięki temu możliwe będzie zgięcie w stawach śródstępno-paliczkowych, a co z tego wynika – wykonanie prawidłowej propulsji i tworzenie się łuków podłużnych stóp;

– zapiętek butów powinien być sztywny oraz obejmować całą kość piętową – taka budowa zapewnia ustabilizowanie kości piętowej w pozycji pośredniej, co jest szczególnie ważne w przypadku stóp płasko-koślawych;

– buty nie powinny ograniczać ruchomości w stawie skokowym – mogą być wysokie, jednak wiązanie nie może ograniczać ruchów zgięcia (stanie na palcach) oraz wyprostu (stanie na pięcie); wprowadzając ograniczenie, poprzez np. stosowanie wysokich i sztywnych butów ortopedycznych, powoduje osłabienie siły oraz wzrost napięcia w obrębie tylnej taśmy podudzia (ścięgna Achillesa oraz mięśnia trójgłowego łydki).

Konsekwencje złego doboru obuwia

W pozycji pionowej stopa człowieka (w tym dziecka od ukończenia około 3. roku życia) powinna być obciążona w trzech punktach – głowa 1. i 5. kości śródstopia oraz guz piętowy. Obciążenie to występuje również po założeniu butów. Przetoczenie stopy w chodzie odbywa się wtedy od guza piętowego, wzdłuż łuku bocznego stopy, poprzez głowy kości śródstopia do palucha. Noszenie zbyt sztywnej podeszwy uniemożliwia prawidłowe przetoczenie, co w konsekwencji osłabia mięśnie krótkie stóp, powodując płaskostopie i/lub koślawość palucha.

Kość piętowa ustawiona w pozycji pośredniej umożliwia utrzymanie poprawnej długości mięśni i ich siły. Zbyt miękki zapiętek lub jego brak umożliwi wprowadzenie ruchów pięty. W przypadku nawet najmniejszych nieprawidłowości w obrębie innych stawów lub układu mięśniowo-nerwowego spowoduje ustawienie jej w pozycji koślawej (skręconej na zewnątrz) lub szpotawej (skręconej do wewnątrz).

Nie warto zbytnio się spieszyć

Kształtowanie stóp odbywa się od momentu pierwszych prób pionizacji i trwa do około 3. roku życia. W tym okresie fizjologiczne jest występowanie płaskostopia oraz obecności poduszeczki tłuszczowej wzdłuż łuku przyśrodkowego. Dziecko w trakcie rozwoju powinno możliwie długo poruszać się na boso lub w skarpetach antypoślizgowych. Dzięki temu dostarcza bezpośrednich informacji receptorom znajdującym się w stawach, mięśniach oraz skórze stóp.

Zabierając doświadczenia czuciowe – poprzez zbyt szybkie wprowadzenie obuwia lub jego nieprawidłowy dobór – zwiększamy prawdopodobieństwo wystąpienia w późniejszym etapie życia wad. U niektórych dzieci (szczególnie pod uwagę należy wziąć te z niewłaściwym napięciem mięśniowym oraz nieprawidłowościami w obrębie układu mięśniowo- szkieletowego) wprowadzenie odpowiednio dobranego obuwia powinno odbywać się od najmłodszych lat.

W przypadku nieprawidłowo ukształtowanej stopy najpierw należy się zastanowić, czy jej ustawienie stanowi podstawowy problemem, czy może jest to konsekwencja zaburzeń w obrębie innej części ciała, np. skrzywienia kręgosłupa, koślawości kolan. Każdy przypadek jest indywidualny, dlatego konsultacja z fizjoterapeutą pomoże w podjęciu decyzji o wprowadzeniu innego rodzaju obuwia bądź wprowadzeniu dodatkowych pomocy typu wkładki, ortozy lub kinesiotepingu.

Martyna konkel

Martyna Konkel – Fizjoterapeutka z Centrum Zdrowia Dziecka w Rumi. Absolwentka Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego z tytułem licencjata fizjoterapii o profilu praktycznym. Z dziećmi pracuje od 2011 roku. Posiada certyfikaty szkoleń z zakresu Kinesio-Tapingu, terapii ręki u dzieci oraz wspomagania rozwoju wcześniaków i dzieci zagrożonych. Lubi sport oraz podróże, dlatego często spełnia się w pracy z dziećmi jako pilot wycieczek i animator czasu wolnego.


Materiał opublikowany dzięki współpracy z Centrum Zdrowia Dziecka Pegaz

O Autorze

Mat. Redakcyjne

Magazyn Together - Rodzinna strona Trójmiasta

Zostaw odpowiedź

Twój e-mail nie zostanie opublikowany